EXTRA-EDU
10 THEMA'S
10. Magritte en het communisme : "Het leven veranderen"

René Magritte De verboden lectuur, 1936



René Magritte Afficheontwerp voor 'La Centrale des ouvriers textiles de Belgique', 1938


René Magritte, Le vrai Visage de Rex, 1939
Het leven veranderen! De surrealisten nemen het credo van Rimbaud over, een knallende slogan in een hemel die verduisterd is door de oorlog en roodgekleurd door de Oktoberrevolutie.
Maar in tegenstelling tot Rimbaud, die via de poëzie een ander leven zocht maar in een impasse belandde, geloven de surrealisten oprecht in verandering. Ze lanceren pamfletten en schokkende slagzinnen. Ze sluiten zich massaal aan bij de communistische partij en maken helden van diegenen die slachtoffer worden van censuur, die vadermoord plegen of die door de burgerlijke maatschappij van de ergste misdaden worden beticht.
Ook Magritte koos voor het pad van de revolutie. Hoe en in welke mate? Volgde hij enkel het voorbeeld van zijn kompaan Paul Nougé, de stichter van de Belgische communistische partij in1921, of was hij een overtuigde communist verkleed als burgerman? Tot vandaag is het antwoord hierop onduidelijk. Magritte voelde zich ongetwijfeld aangetrokken tot het revolutionaire gedachtegoed, het antiburgerlijke aspect van het communisme. Wat hem vooral bezighield was hoe dit gedachtegoed in praktijk te brengen.
Zo ondertekende hij enkele zeer geëngageerde surrealistische pamfletten; hij ontwierp affiches voor De Centrale der Textielarbeiders van België in een 'sociaal-surrealistisch' stijl ; hij verzette zich tegen het opkomende fascisme met de beroemde affiche waarop het gezicht van Degrelle vergeleken wordt met dat van Hitler; hij creëert in volle oorlog een zonnig surrealisme als tegengewicht voor een sombere wereld ...
In 1945 koos Magritte openlijk partij en schafte zich een lidkaart aan. Maar in hetzelfde jaar waarin hij de artistieke sfeer verlaat om militant te worden, neemt hij tevens afstand van de partij.
Op het einde van zijn leven verklaart hij het volgende:
"Ik zong snel een toontje lager. Al bij de eerste ontmoeting kwam een afgevaardigde van het Centraal Comité ons de les spellen, zich daarbij beroepend op enkele "materialistische" ideetjes opgedaan tijdens avondlessen [...] De volgende ontmoetingen waren ook al niet bemoedigend. Er werd niet naar ons geluisterd. Ze vroegen me twee of drie ontwerpen voor affiches. Ze werden allemaal geweigerd. Dit milieu was al even conformistisch als de meest bekrompen bourgeoiskringen. Na enkele maanden ging ik niet langer naar de bijeenkomsten en had sindsdien geen enkel contact meer met de partij. Het was geen kwestie van uitsluiting of breuk. Het was meer een vervreemding van mijn kant, een onherroepelijke verwijdering".
G.B.
¹ In het schilderij De verboden lectuur, verwijst Magritte naar een tekst van Aragon die op de index stond (letterlijk bij Magritte), getiteld Le con d'Irène.
² In 1933 publiceren de surrealisten een gezamenlijk werk, Violette Nozières waar Magritte aan meewerkte. Violette Nozières was een jonge vrouw die, zonder enige verzachtende omstandigheid, veroordeeld werd door de bourgeoismaatschappij omdat ze haar vader had gedood die ze beschuldigde van verkrachting.