EXTRA-EDU
10 THEMA'S
6. Met een zekere vorm van humor...

René Magritte, Beschilderde fles, 1942
"Humor is een denkvorm waarbij op een grappige manier het ongewone of absurde karakter van sommige aspecten van de werkelijkheid in de verf worden gezet (...)."
(Larousse woordenboek)
Humor was één van de drijfveren van dada en speelde ook een essentiële rol in het surrealisme. Het was een manier van revolteren, een middel om zich te bevrijden van conventies, een bril waardoor men naar de wereld keek.
De humor "die door Breton en zijn vrienden werd aanbeden als een oppergod en aan wie ze voortdurend offers brachten" (M. Nadeau) is altijd zwart. Het is een humor die de surrealistische drang tot spelen en hun nood aan actie verzoent. Het 'idioten-eetmaal' is daarvan een schitterend voorbeeld. Dit idee van de surrealisten bestond erin gelijkgezinde vrienden voor een eetmaal uit te nodigen vergezeld van een 'idioot'. Wie de grootste idioot had gevonden, was de winnaar! Belangrijk was de burgerlijke normen te overtreden door aanstootgevende humor.
Magritte zet humor om in visuele schokken. Humor wordt het resultaat van een onverwachte ontmoeting van dingen die niets met elkaar gemeen hebben, zoals in Beschilderde fles. Deze vreemde associaties willen ons niet doen schaterlachen maar dagen onze manier van kijken uit. Magritte toont ons de absurde dimensie van de dingen, die nochtans als logisch worden aanvaard door het gezond verstand.
Magritte beweert dat hij zijn ideeën enkel kan uitdrukken via de schilderkunst. Toch schaft hij zich in 1956 een amateurcamera aan en beleeft veel plezier aan het schrijven en regisseren van korte surrealistische scenario's. Zijn stomme kortfilms hebben de frisheid van die van de pioniers van de cinema. Ze lijken een beetje op zijn eigen verzameling 8mm-filmpjes met burleske onderwerpen. Laurel & Hardy en Charlie Chaplin nemen er een belangrijke plaats in. De onbeweeglijke en mysterieuze beelden van zijn schilderijen krijgen in zijn kortfilms een humoristische bijklank. Hier krijgen we een andere Magritte te zien, minder ernstig maar even poëtisch.
De humor van Magritte is zwart, schokkend en burlesk maar bovenal poëtisch want hij overtreft de logica en laat toe zich los te maken van het leven en het als toeschouwer vanop afstand te observeren.
C.A.