EXTRA-EDU
10 THEMA'S
3. M... van Mysterie

René Magritte, God is geen heilige (1935-1936)
In cahier nr. 90 van de psychoanalyse schrijft C. G. Jung dat het woord 'mysterie' is afgeleid van het Griekse woord 'muein', wat zoveel betekent als 'de lippen op elkaar houden'.
Het mysterie behoort tot de orde van het onzegbare en ontsnapt dus aan elk logisch discours. De stilte - allesoverheersend in het œuvre van Magritte - wordt aldus de poëtische uitdrukking van het mysterie.
Deze stilte, als uitdrukking van het mysterie, maakt zich ook meester van de toeschouwer die, geconfronteerd met de werken van Magritte, tegenover een beeld komt te staan waarvan de betekenis hem ontgaat. Door zijn afwijzing van elke symbolische interpretatie en de raadselachtige titels die achteraf gegeven werden door de schilder of zijn vrienden, houdt Magritte onze lippen op elkaar: "Het mysterie in mijn schilderijen kan niet uitgelegd worden (...). 'Waarom?' is geen belangrijke vraag."
Magritte zei zelf dat zijn schilderkunst het mysterie van de wereld oproept. Om dit te reveleren, confronteert de kunstenaar vaak twee objecten met elkaar, zodanig dat de realiteit waartoe ze behoren, overgaat in een droomwereld en de toeschouwer van het zichtbare naar het onzichtbare wordt geleid.
Het zichtbare en het niet-zichtbare... Het volledige œuvre van Magritte draait om deze twee begrippen. Zijn beelden trachten het niet-zichtbare te evoceren. Het zichtbare staat voor de waarneembare wereld; het niet-zichtbare is niet een 'verborgen zichtbaarheid' maar een 'mogelijkheid', vervat in het zichtbare. Het mysterie maakt dus deel uit van de werkelijkheid, die zonder niet kan bestaan: "Het mysterie is absoluut noodzakelijk om het leven mogelijk te maken".
Hoe kunnen we, met dit in gedachten, de werkelijkheid tegemoet treden? Hoe kunnen we haar herkennen? Magritte spreekt van 'een onmogelijke poging'. Men kan inderdaad de werkelijkheid niet objectief kennen. Zowel onze gebrekkige zintuigen als sociale conventies misleiden ons. Het enige middel om toegang te krijgen tot de werkelijkheid en ze te begrijpen is wellicht de poëzie. Enkel zij "heeft de macht ons te verrassen en ons in vervoering te brengen". Enkel zij maakt het mysterie zichtbaar en biedt een nieuwe kijk op de wereld waarin de toeschouwer zichzelf terugvindt en "de stilte van de wereld hoort".
C.A.